bool(false)

Het gebruik van geneesmiddelen in ons land is hoog en neemt vaak toe met het ouder worden. Naast allerlei andere medicatie, slikken veel ouderen psychofarmaca zoals antidepressiva en slaapmiddelen. Maar het kan anders …

Minder medicatie nemen, veel ouderen zouden er baat bij hebben. In woonzorgcentra gebruiken bewoners gemiddeld acht geneesmiddelen. Psychofarmaca maken daar een groot deel van uit.

Uit onderzoek bleek enkele jaren geleden dat 79 procent van de bewoners één of meer psychofarmaca gebruikte:

• 54 procent nam slaap- en kalmeringsmiddelen
• 40 procent slikte antidepressiva
• 33 procent antipsychotica.

Risico’s en neveneffecten

Maar dat soort medicatie kan heel wat nevenwerkingen hebben. Suf zijn, verwardheid, onrust, hartkloppingen, hoofdpijn, problemen met het geheugen zijn maar enkele voorbeelden. Bovendien verhogen psychofarmaca het risico op vallen.

Bij ouderen zijn die risico’s op neveneffecten nog groter omdat hun lever en nieren vaak minder goed werken en hun weerstand afneemt. Dat heeft invloed op de verwerking van medicatie. Daarnaast kan die medicatie ook andere gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk, dementie, depressie of vergeetachtigheid verergeren.

Het kan anders

Redenen genoeg om medicatie niet zomaar voor te schrijven als het niet nodig of nuttig is en alternatieven te zoeken waar mogelijk. We staken ons licht op in woonzorgcentrum Leiehome in Drongen. Daar slaagden ze erin de cijfers terug te dringen. Dirk De Meester, hoofd zorgverlening en een van de gangmakers van het project, stond ons te woord.

Dirk De Meester: “Een analyse van het gebruik van psychofarmaca bij onze bewoners toonde gelijkaardige cijfers als in de rest van Vlaanderen. Wij wilden daar iets aan doen.

We dienden een projectaanvraag in en kregen financiële middelen van de overheid voor mankracht en het opzetten van vorming. Na een jaar was het gebruik gedaald van 72 naar 62 procent, nog een jaar later was dat 54 procent.”

Aandacht in plaats van pillen

Die mooie resultaten kwamen echter niet vanzelf.

Dirk De Meester: “Als je medicatie wegneemt, moet je er iets anders voor in de plaats brengen. Als je bijvoorbeeld slaappillen afbouwt, krijgen mensen het na tien dagen moeilijk. Ze zouden zonder begeleiding weer naar de pillen grijpen.

Je moet hen vooraf goed informeren en op het moment dat het moeilijk wordt met hen praten, motiveren, uitleggen dat het even doorbijten is… En hen leren wat kan bijdragen tot een goede nachtrust: beweging overdag, een vast slaapritueel enzovoort.”

Vroeg wakker zijn is normaal

Dirk De Meester: “We leggen bewoners ook uit dat het heel normaal is dat ze om drie uur wakker zijn als ze om negen uur gaan slapen. Ouderen hebben gemiddeld zes uur slaap nodig. Met een slaappil kan je dat een klein uurtje rekken, maar dat maakt dus niet het grote verschil.

We proberen het uur van naar bed gaan te verlaten en als mensen toch vroeg willen gaan slapen, moeten ze er rekening mee houden dat ze vroeg wakker worden. ‘Zet dan de radio op, of ga iets lezen’, geven we als raad. ‘En maak je geen zorgen over slaaptekort, want het is perfect normaal.’

Naast slaapmiddelen wilden we ook het gebruik van antidepressiva verminderen. Daarvoor gingen we op zoek naar activiteiten waar mensen echt gelukkig van kunnen worden.

We maakten daarbij gebruik van BAM, de Betekenisvolle Activiteiten Methode, ontwikkeld door de Arteveldehogeschool. Zo brachten we een piano op de kamer bij een vrouw die haar hele leven dat instrument had bespeeld. En een man die met zijn vrouw was meegekomen naar het verzorgingstehuis en sindsdien zijn fiets aan de kant liet, kon via een organisatie voor ouderen weer zijn hobby uitoefenen.”

LEES OOK: Op latere leeftijd sporten? Zo pak je dat aan

Rouw is geen depressie

Dirk De Meester: “Psychofarmaca zijn vaak nuttig en nodig, laat dat duidelijk zijn. Maar ze worden ook ingezet in situaties waar het niet nodig is.

Als een 84-jarige naar het woonzorgcentrum gaat omdat het thuis niet meer lukt, of als een man zijn vrouw verliest dan hebben ze verdriet. Zoon en dochter hebben het daar lastig mee en vragen aan de dokter: ons ma of pa zit de hele dag te wenen, kan je haar niet iets geven? Heel begrijpelijk, niemand ziet zijn ouders graag ongelukkig. Maar verdriet en rouw vragen niet om antidepressiva, wel om tijd, aandacht en zinvolle verstrooiing.”

LEES OOK: Zo lang mogelijk zelfstandig wonen? Neem tijdig je voorzorgen

Iedereen mee in het verhaal

Dat vergt een verandering in de geesten van zowel bewoners, familie, artsen, en al het personeel.

Dirk De Meester: “We dachten dat artsen weerstand zouden bieden, maar ze waren blij dat er alternatieven kwamen en dat de druk van de familie wegviel. Medicatie is nu eenmaal het antwoord waar zij het best in opgeleid zijn, maar ze zijn heel tevreden als het anders kan.

Iedereen moet mee zijn met het verhaal, tot het onderhoudspersoneel toe. Als een bewoner bij wie slaapmedicatie wordt afgebouwd na tien dagen in de moeilijke fase komt, kan je ervan op aan dat die aan de poetsvrouw zal vertellen hoe slecht hij heeft geslapen. Als zij niet mee is, zegt ze: ‘ik begrijp niet waarom ze je dan geen slaappil geven, ik neem dat ook al jaren en ben daar goed mee.’ Nu kan ze mee aansporen om door te bijten.”

Alerter zonder pillen

De bewoners in Leiehome zijn alvast tevreden met de andere aanpak. “Ik heb mijn man terug”, zei een vrouw van wie de man al jaren psychofarmaca slikte. “Door de medicatie was hij suf, nu is hij weer alerter.”

Het project van het woonzorgcentrum Leiehome werd intussen met succes uitgebreid naar andere centra. Ook de overheid plant nu een begeleidingsproject voor woonzorgcentra waar psychofarmacagebruik ook deel van uitmaakt.

De Bond juniDit artikel is een bewerking van een artikel dat verscheen in De Bond van juni 2018. De Bond is het gratis ledenmagazine van de Gezinsbond. Ook lid worden en maandelijks dit tijdschrift ontvangen? Dat kan hier.
Wil je op de hoogte blijven van het laatste nieuws? Volg ons zeker op Facebook.