De prijsstijgingen door de oorlog in Oekraïne en de energieprijsstijgingen maakt het steeds meer gezinnen financieel moeilijk. Ze redden het door elke cent in tweeën te bijten en hun gewoonten aan te passen. Sommigen dreigen kopje onder te gaan met de aankomende winter.

Middenklasse in gevaar

Het wordt voor veel gezinnen steeds moeilijker om de eindjes aan elkaar te knopen. Dat blijkt uit een bevraging door de Gezinsbond naar onze koopkracht. Tussen 7 april en 1 mei 2022 hebben 6771 Vlaamse en Brusselse gezinnen een inkijk gegeven in hoe ze het financieel stellen onder druk van de stijgende levenskost.

De resultaten zijn zorgwekkend. Dat de laagste inkomens het al moeilijk hebben, is niks nieuws. Maar door de huidige ontwikkelingen wordt ook de werkende middenklasse getroffen, zeker zij die net naast het vangnet van allerlei sociale maatregelen vallen. Zo komt niet alleen hun welzijn nu, maar ook de toekomst van steeds meer kinderen op de helling te staan.

Het gezin in crisis

Sinds de recente prijsschok komen 4 op de 10 huishoudens niet toe met het gezinsinkomen, zo blijkt uit de bevraging. Niet iedereen wordt even hard getroffen: gezinnen met kinderen hebben het veel vaker moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen (37%) dan koppels zonder kinderen (23%). Alleenstaanden met kinderen hebben het nog zwaarder te verduren. Van die groep zegt maar liefst 7 op de 10 het moeilijk tot zeer moeilijk te hebben om rond te komen.

De bevraging toont grote verschillen tussen de inkomensgroepen. Van de 10% laagste inkomens hebben 3 op de 4 gezinnen het financieel moeilijk. Maar wat vooral opvalt, is dat ook de helft van de gezinnen met een middeninkomen het water aan de lippen dreigt te komen. De kost voor energie weegt bij hen heel zwaar door in het kostenplaatje.

LEES OOK > Stijgende energiekost maakt het gezinnen warm

(Meer dan) een graadje lager

In 2020 ging in een gemiddeld gezin ongeveer 5% van het beschikbare inkomen naar energie (bron: Statbel). Alleenstaanden die tussen het sociaal tarief en het mediaaninkomen in zitten, besteedden in 2019 ruim 10% van hun budget aan energie (bron: CREG). Energie nam bij velen dus ook al vóór de huidige energiecrisis een grote hap uit het budget.

Door de huidige prijsstijgingen is die hap nog veel groter geworden. In onze bevraging geeft een kwart van de respondenten aan het moeilijker te hebben om de energiefactuur te betalen. Bij alleenstaanden met kinderen loopt dat cijfer op tot 43%. De maatregelen van de overheid helpen maar weinig; enkel de hoogste inkomens ervaren die als voldoende.

Om de kosten te drukken, bezuinigt een grote meerderheid van de gezinnen op verwarming. Vaak beperkt dat zich tot ‘het graadje lager’, maar sommigen komen wel in verborgen energiearmoede terecht. Volgens de energiearmoedebarometer viel 1 op de 5 Belgische gezinnen in 2019 al in die categorie. Het valt dus te vrezen dat dat cijfers vandaag een pak hoger ligt.

Spaarpot leeg in september

Behalve de verwarming lager zetten, besparen veel gezinnen vooral op dagelijkse uitgaven zoals voeding en boodschappen. Verder geeft 1 op de 2 minder uit aan kledij en schoenen, luxe-uitgaven, verplaatsingen, vakantie en vrije tijd. Vooral bij gezinnen met een laag inkomen wordt hier en daar nu al bespaard op de niet-verplichte schooluitgaven (1 op de 5 gezinnen).

Opvallend genoeg moeten 4 op de 10 gezinnen in onze bevraging hun spaargeld aanspreken om rond te komen. Maar niet iedereen heeft een even grote buffer. De helft van de gezinnen met kinderen zegt nog een half jaar voort te kunnen dankzij de aanvulling van het spaargeld. In de winter zal de spaarpot bij velen in de middenklasse dus leeg zijn, maar de inflatie en de energieprijzen zullen het ons naar verwachting nog jarenlang moeilijk maken.

Nog verontrustender is dat ruim 1 op de 3 gezinnen zegt maar te zullen toekomen tot eind augustus. Met het nieuwe schooljaar voor de deur, en schoolkosten die waarschijnlijk ook opgetrokken zullen worden door de algemene prijsstijgingen, lijkt september dus een crisismaand in wording.

En net dán wordt de indexatie van het Groeipakket gehalveerd van de beloofde 2% naar 1%, een ingreep die gezinnen volgens onze berekeningen minimum 200 euro extra zal kosten per kind.

LEES OOK > Besparing op groeipakket kan niet, zeker nu niet

Openbaar vervoer op 1

Ook de prijzen aan de pomp geven velen kopzorgen. Voor 13% van de gezinnen is het woon-werkverkeer nu al een uitdaging. Bij de 10% laagste inkomens is het voor ruim dubbel zoveel respondenten (28%) een probleem om op het werk te geraken. Nog eens 1 op de 3 verwacht het in de nabije toekomst moeilijker te zullen krijgen.

Om de brandstoffactuur binnen de perken te houden, gaan 7 op de 10 nu vaker met de fiets of te voet. Ook het openbaar vervoer zou de druk moeten kunnen verlichten. Ruim 1 op de 4 staat ervoor open om vaker het openbaar vervoer te gebruiken voor woon-werkverkeer – maar dan moet de prijs wel naar beneden. De Gezinsbond pleit dan ook voor een betaalbaar jaarabonnement waarmee je onbeperkt kunt reizen, naar het voorbeeld van het Klimaticket in Oostenrijk.

Daarnaast zijn ook de mazen in het vervoersnet een groot struikelblok. De helft van de respondenten geeft aan met het openbaar vervoer niet of niet vlot genoeg op het werk te geraken. Willen we van het openbaar vervoer echt een valabel alternatief maken, dan moeten we zowel aan de prijs als aan de bereikbaarheid en snelheid werken.

Werk aan de winkel!

De crisis biedt kansen: niet alleen om voluit de kaart te trekken van het openbaar vervoer, maar ook om een energierenovatiegolf door het land te laten rollen. Uit onze bevraging blijkt dat 14% van de gezinnen hun woning graag energiezuiniger zou maken, en ook zonnepanelen wekken veel interesse.

Er is dus een draagvlak voor klimaatvriendelijke renovaties. Maar een eerste voorwaarde is wel dat geïnteresseerden ontzorgd worden door de overheid, zowel financieel als praktisch. Een vereenvoudiging van het premiesysteem en van het leenmechanisme zijn belangrijke eerste stappen, net als adviesloketten.

Mobiliteit, energie, onderwijs, zorg, … Er ligt een grote stapel dringend werk op de plank om het leven van gezinnen leefbaar te houden. Gezinnen zijn de hoeksteen van onze samenleving, en de volgende generaties verdienen de beste kansen op een gelukkige toekomst. Zeker in financieel moeilijke tijden zoals vandaag is het aan de overheid om die kansen te vrijwaren, met goed beleid en structurele ingrepen die ondersteunen en vertrouwen geven.

Dit is dus een noodkreet aan het adres van de overheid: gooi het roer om, en geef gezinnen de ademruimte waar ze naar snakken, en kinderen de toekomst die ze verdienen.

LEES OOK > Energiezuinig renoveren: waar vind ik informatie en hulp?

Volg de Gezinsbond ook op FacebookTwitter en Instagram om op de hoogte te blijven van nieuwtjes en activiteiten. Lid worden van de Gezinsbond kan hier.

 

Gepubliceerd op: 13/05/2022, laatste update op: 19/09/2022

Tags: , , , ,