Hoe bieden we jongeren de kans om te ontdekken wat de actuele uitdagingen zijn binnen het vluchtelingenthema? En hoe brengen we de complexe realiteit van migratie en asiel als gespreksonderwerp de onderwijswereld binnen?

Met die vragen als achtergrond organiseerde Vluchtelingenwerk Vlaanderen en Bond Zonder Naam tijdens de krokusvakantie ‘Road of Change’, een inleefreis langs de binnen- en buitengrenzen van Europa.

Een superdiverse groep leerlingen

Veertien leerlingen uit zeven scholen, twee per school, werden geselecteerd om mee te gaan. Het resultaat was een superdiverse groep, zowel van origine als van onderwijsrichting. Daarnaast gingen ook zes leerkrachten en enkele begeleiders van Bond Zonder Naam en Vluchtelingenwerk Vlaanderen mee, onder andere Ann Vermeulen. We vroegen haar naar het verloop van de reis en de impact ervan op haar jonge medereizigers.

Ann: “We stelden vast dat er bij leerkrachten interesse bestond voor de problematiek van vluchtelingen en migranten, maar dat ze nog niet over accurate kennis over het onderwerp beschikten. Dus besloten we een ervaringsgericht leertraject op te starten. Met een aantal leermomenten voor, tijdens en na de reis hoopten we het thema asiel en migratie op een meer genuanceerde manier aan bod te laten komen in en buiten het klaslokaal.

Een stevige voorbereiding

Om goed voorbereid te zijn werden de jongeren en leerkrachten gebriefd over de Belgische en Europese asielwetgeving. Daarbij werden ook actuele uitdagingen besproken.

Ann: “Het was verrassend om vast te stellen dat ze veel empathie met de vluchtelingen vertoonden, maar soms weinig afwisten van hun concrete realiteit.

Naar Duinkerke en Calais

Als ‘opwarmer’ voor de inleefreis trokken de deelnemers in januari al een keer naar Duinkerke en Calais. Daar konden ze de situatie van mensen op de vlucht ‘in de eigen achtertuin’ beter leren kennen.

Ann: “Om de valstrik van ramptoerisme te vermijden, hebben we daar gekookt, gespeeld met de kinderen en afval opgeruimd. We hadden slaapzakken meegebracht en ook verzorgingsproducten, van tandpasta tot maandverbanden. Kortom, alles wat belangrijk is om je menselijke waardigheid te bewaren.

Tijdens de nabespreking bleek dat velen kapot waren van de schijnbare uitzichtloosheid waarin deze vluchtelingen leefden. Toch was deze ervaring een trigger om nog meer gemotiveerd aan de busreis te beginnen.

Niet altijd gemakkelijk, toch hoopgevend

De inleefreis zelf was niet altijd gemakkelijk. Toch waren er ook een heleboel momenten die hoop gaven.

foto inleefreis road of change
Copyright @ Yassine Atari

Ann: “Wat vooral hoopgevend was, waren de mensen die zich lokaal inzetten voor vluchtelingen via medische hulp, taallessen of andere vormen van ondersteuning. Het was wel niet altijd even gemakkelijk om het onderscheid te maken tussen initiatieven die in een legaal kader plaatsvonden en netwerken van vrijwilligers.

Zo waren er bijvoorbeeld initiatieven van Caritas, UNHCR, OXFAM en Artsen Zonder Grenzen. Maar er waren ook vrijwilligers actief in meer geïmproviseerde omstandigheden, zoals onder de bruggen in het Italiaanse Ventimiglia of aan de Servische grens. Op die manier kwamen we in contact met zowel formele als informele contexten, waar soms zelfs geen stromend water, onvoldoende voedsel of medische zorg voorhanden was.

Jongeren van alle nationaliteiten

Ann:Het was ook opvallend dat veel jongeren van alle nationaliteiten de gestrande vluchtelingen kwamen helpen. Zij zorgden voor allerlei kleine, maar niet onbelangrijke initiatieven.

Zo installeerden ze zonnepanelen om stroom te leveren voor het opladen van gsm’s, waardoor de communicatie met het thuisland werd hersteld. Of ze zorgden voor een dagelijkse warme maaltijd. Tegelijk merkten we ook dat sommige overheden de inzet van deze hulpverleners probeerden te criminaliseren.

Praten met mensen op de vlucht

Een van de deelnemers, Rezwan, is een niet-begeleide minderjarigen die in 2015 in België terecht kwam. Tijdens het hele traject kon iedereen ook op hem rekenen.

Ann: “Hij won vooral het vertrouwen van de mensen die we tijdens onze reis ontmoetten. Daardoor konden we ook echt met de vluchtelingen communiceren in hun eigen taal.

Bekomen van de sterke momenten

Om de indrukwekkende reis te verwerken, werd er kort na de reis ook een terugkomweekend georganiseerd. Daar konden de leerlingen hun ervaringen delen, maar ook bekomen van alle sterke momenten die ze tijdens de reis hadden beleefd.

Ann: “Tijdens het weekend ontmoetten we jonge vluchtelingen die hier verblijven. Zij brachten het verhaal van hun tocht naar hier, vaak langs plekken waar wij langsgekomen waren.

De uitdagingen van het huidige beleid

Ann: “Daarnaast bespraken we ook de uitdagingen voor het huidig asiel- en migratiebeleid. We brainstormden vooral over welke aanbevelingen op lokaal, regionaal, federaal en Europees vlak we konden doen. Onder andere de Dublin-regeling, de pushbacks (het terugsturen van vluchtelingen), de bescherming van niet-begeleide minderjarigen en hoe de overheid omgaat met ngo’s die zich inzetten voor vluchtelingen, kwamen aan bod.

LEES OOK: Stem gezin over een warme gemeente

Afsluiten met een bezoek aan het Europees Parlement

Ann: “We mochten onze aanbeveling voorstellen tijdens een bezoek aan het Europees Parlement, een erg sterk symbolisch moment. Er werd echt naar de jongeren geluisterd. Ze zijn ervaringsdeskundigen geworden.

Verrassende resultaten

Ann: “Onze reis leverde ook een verrassend resultaat op. Onlangs belde ons een advocaat dat zijn cliënt naar ons land in plaats van naar Duitsland was gereisd, omdat hij eerder dit jaar jonge mensen van hier ontmoet had. Ze hadden zoveel indruk op hem gemaakt dat hij zijn aanvankelijk plan om naar Duitsland te trekken, had ingeruild voor een nieuwe bestemming…

Vandaag houden we verder online contact met alle jongeren, waarvan sommige ondertussen vriendschap gesloten hebben met jonge vluchtelingen die hier leven. Bij de meesten merk je dat er een groter engagement is gegroeid, dat zich in hun studiekeuze laat zien of in het buddy worden van een vluchteling in hun omgeving.”

Een volgende editie?

Ann: “Natuurlijk zouden we graag deze ervaring tijdens het komende schooljaar herhalen, maar momenteel is het lastig om daarvoor de nodige middelen te vinden. Anderzijds geloof ik dat ook politici en bedrijfsleiders of moeders en vaders zo’n inleefervaring zouden moeten kunnen meemaken.”

Heb je interesse om deel te nemen aan een volgende editie of heb je vragen? Stuur dan een mailtje naar ann@vluchtelingenwerk.be.
Meer info over ‘Road of Change’ vind je terug op de website van Vluchtelingenwerk. Neem zeker ook een kijkje op de blog van de leerlingen.

Topfoto: Yassine Atari

Dit artikel is een bewerking van een artikel uit De Bond van 22 augustus 2018. De Bond is het gratis magazine voor leden van de Gezinsbond, vol interessante artikels geschikt voor ieder gezin! Nog geen lid? Schrijf je dan nu hier in.

Gepubliceerd op:

Tags: , , ,