Elkaar begroeten vanop afstand, niet meer de hand schudden, geen knuffels meer geven… geen lichamelijk contact meer door corona. Wordt dat ook na corona het nieuwe normaal? ‘Zoals vissen niet zonder water kunnen, zo kan de mens ook niet zonder lichamelijk en sociaal contact’, zegt gedragsbioloog Mark Nelissen.

Waarom is lichamelijk contact zo levensnoodzakelijk?

‘Al heel lang weten we dat bij baby’s een tekort aan lichamelijk contact kan leiden tot psychische problemen later in hun leven.

Maar dat geldt evengoed – zo blijkt intussen ook – voor mensen in het algemeen. Door lichamelijke aanraking produceren we hormonen zoals het fameuze oxytocine of knuffelhormoon.

Dat is trouwens een van de weinige hormonen met een sociaal effect: het bevordert het vertrouwen en stimuleert het samenhorigheidsgevoel. Hoe meer je andere mensen aanraakt, hoe meer oxytocine je maakt en hoe meer je hen vertrouwt.’

LEES OOK > Met deze apps voor videogesprekken hou je contact met je vrienden en familie

Wat doet dat met ons, nu velen die broodnodige knuffels missen?

‘Daarvoor moeten we kijken naar onze ‘standaardwaarde’ als mens. Dat begrip komt uit de wiskunde- en computerwereld, denk bijvoorbeeld aan de fabrieksinstellingen van een computer.

Op dezelfde manier bezitten we – vanuit onze genen – een reeks standaardinstellingen die onder meer ons sociaal gedrag bepalen.

Weinig of geen sociaal contact leidt dan ook tot een storing in ons brein. Daardoor krijg je een te grote afwijking van je standaardwaarde.

Ons brein is gemaakt om groepsgenoten te scannen, zoals ook onze voorouders dat honderdduizenden jaren geleden al deden.

Maar als je wekenlang geen bezoek krijgt of lichamelijk contact hebt – wat nu door corona het geval is bij veel oudere mensen –, dan valt er niets te scannen.

Gevolg: ons sociale brein verroest en dat leidt tot psychisch lijden. Van eenzaamheid kun je vroegtijdig sterven, dat is algemeen bekend. In deze tijden van lockdown betalen we daar als samenleving helaas een hoge tol voor.’

LEES OOK > Zeven knuffels per dag: voor kinderen én ouders

En hoe zit het met de handdruk? Komt die na corona nog terug?

‘Handen schudden verdwijnt niet zomaar. Daar ben ik van overtuigd. Al van bij de chimpansees is dat een signaal waarmee je aangeeft: ik heb geen agressie tegenover jou.

Iemand op wie je boos bent, kun je geen hand geven, dat is heel moeilijk.

Elkaar de hand schudden heeft te veel biologische grondslagen en is dus niet alleen cultureel bepaald. Je kunt dat wel cultureel afschaffen, zoals ze bijvoorbeeld in Thailand en Cambodja hebben gedaan.

Sta me trouwens toe om een begroeting met de elleboog of met de voet heel dom te vinden. Die nieuwe vormen hebben geen enkele betekenis.’

LEES OOK > Kopzorgen verdienen zorg: wel in je vel op hoge leeftijd

En wat met het anderhalvemeteren? Gaan we dat in de toekomst nog blijven doen?

‘Ook met die voorgeschreven afstand heeft ons brein het moeilijk. Op anderhalve meter een gesprek voeren ervaart ons brein – zoals het standaard ingesteld is – als “onvriendelijk”.

We hebben dan de neiging om toch dichterbij te komen, waardoor de andere zich wat terugtrekt. Het gaat om spontane reacties, waarbij we niet nadenken.

Maar onbewust geeft dat een onaangenaam gevoel, wat kan leiden tot een lichte frustratie in ons sociaal gedrag. Sommigen worden daardoor waarschijnlijk wat agressiever en onrustiger.

Maar stel dat er volgend jaar een vaccin tegen het coronavirus komt, dan keert ons oorspronkelijke sociaal gedrag zeker terug. Dat zit gewoon in onze genen.’

LEES OOK > Gemis aan fysiek contact door corona: ‘Mensen zijn hun klankbord kwijt’

Dit artikel verscheen in december 2020 in De Bond, het ledenblad van de Gezinsbond. De Bond kan ook bij jou (gratis!) in de bus vallen. Het enige wat je hoeft te doen, is lid worden. Nieuwtjes en activiteiten van de Gezinsbond meevolgen kan ook via FacebookTwitter en Instagram.

Gepubliceerd op: 05/11/2020, laatste update op: 30/11/2020

Tags: , , , ,