De sandwichgeneratie neemt een dubbele zorg op zich: die voor de oudere én voor de jongere generatie. Maar hoe komt het dat ze dat doen? En hoe beleven ze die mantelzorg: als een vrijwillige keuze of als een verplichting?

Zorg die groeit

De zorg komt bij de sandwichgeneratie soms heel geleidelijk aan. De ouder of schoonouder die vroeger vaak op de kleinkinderen paste en die geregeld een reddende engel was, heeft nu zelf meer en meer hulp nodig. De rollen draaien om: hulpontvanger wordt hulpgever en omgekeerd.

‘Mijn vader is vroeg gestorven, en mijn moeder was alleen. Toen de kinderen klein waren, kwam mijn moeder altijd naar hier. Ik heb hen nooit naar de opvang moeten brengen.
Ze deed veel voor mij: poetsen, koken. Ook toen mijn dochter het huis uit ging, bleef ze komen. Ze is een deel van ons gezin gebleven.
Als ze nu komt, zorgt ze natuurlijk niet meer voor ons, maar zorgen wij voor haar. Dat is zo langzaamaan geëvolueerd.’

De transitie is traag, en zo rol je beetje bij beetje steeds verder in de rol van mantelzorger. Pas als je even stilstaat en terugkijkt op de voorbije periode, merk je hoeveel er in je leven veranderd is.

LEES OOK > 5 dingen die echt belangrijk zijn voor zorgende gezinnen

Voor heel wat ‘sandwichers’ is dat een pijnlijke confrontatie: ze beseffen plots dat ze geen tijd meer hebben voor hobby’s, en dat hun leven veel te druk is geworden. Is die mantelzorg dan een keuze of een verplichting?

Overvallen door zorg

Soms krijg je plotsklaps een hele boterham zorgtaken op je bord, en wordt je leven drastisch omgegooid. Het lijkt dan wel of alles ineens komt. De zorg druppelt niet mondjesmaat binnen, maar stormt als een orkaan je leven binnen.

‘We waren vroeg aan kinderen begonnen, en nu zou de tijd van ons leven komen. Maar onverwachts kreeg mijn vader een hersenbloeding. Emotioneel was dat heel zwaar.
In diezelfde periode kreeg mijn dochter te horen van haar vriend dat hij haar niet meer graag zag. Van vandaag op morgen stond zij bij wijze van spreken op straat met twee kleine kindjes.
Heel mijn leven werd overhoop gegooid. Ik moest zorgen voor mijn ouders en had mijn dochter en haar twee kindjes terug in huis. Het ging ook nog heel moeilijk op mijn werk en ik geraakte verwikkeld in een conflict met een collega.
Dat alles begon echt zwaar te wegen op de relatie met mijn man. En ik had zo uitgekeken naar deze periode in mijn leven: wat meer genieten, en meer rust in mijn leven.’

De sandwichgeneratie heeft vaak het gevoel geen keuze te hebben. De zorg dringt zich op, en er lijkt geen alternatief te zijn. Dat kan een beknellende situatie worden. Belangrijk is dan om te kijken wat je wel en niet kan en wil doen, en vanuit welke drijfveren je zorg wilt opnemen.

LEES OOK > Kun je werk en zorg combineren?

Kracht en valkuil

De zorg voor ouderen nemen we vaak op uit liefde, verbondenheid en altruïsme. Je ouders hebben vroeger voor jou gezorgd, nu wil je graag iets terug doen. Hen helpen is een vanzelfsprekende wederdienst.

‘Ik vind dat een normale zaak. Ik moet zorgen voor mijn ouders en ik hoop dat mijn zoon dat later ook voor mij zal doen. Ouders zorgen voor hun kinderen, maar er komt ook een tijd dat kinderen voor hun ouders moeten zorgen.
Ik wil mijn vader gewoon gelukkig zien. Ik wil dat hij geniet en dingen doet die hij leuk vindt.’

Mensen van de sandwichgeneratie worden vaak gedreven door een sterk waardegevoel. Ze vinden het belangrijk dat ze iets kunnen betekenen voor anderen.

Mantelzorg: keuze of keurslijf?

Leven en handelen in overeenstemming met je eigen waardekader: het is een kracht. Het versterkt je veerkracht, en geeft je intrinsieke motivatie. Maar mantelzorg groeit niet altijd vanuit verbondenheid en persoonlijke overtuiging.

‘Het wordt bijna verwacht dat ik voor mijn moeder zorg en dat ik alles voor haar doe. Sommige opmerkingen kunnen mij ook wel een schuldgevoel geven: “Ik moet dat eigenlijk doen.”’

In gesprekken geven mensen van de sandwichgeneratie heel vaak aan dat ze een ‘maatschappelijke norm’ ervaren die hen min of meer verplicht om te zorgen voor de oudere generatie. Ze vinden het moeilijk om tegen die verwachtingen in te gaan.

LEES OOK > Hoe zit het met mijn verlofrechten als mantelzorger?

Kind van de rekening

Ook de verwachtingen van hun ouders zijn vaak hooggespannen. Ze vinden dat de zorg enkel op de manier die zij bedenken moet gebeuren, of verwachten meer van hun dochters dan van hun zonen.

‘Ik ging bij mijn moeder poetsen en kookte elke dag voor haar. Er mocht geen hulp komen, dat wou ze niet. Het mocht immers geen geld kosten.
Toen ze zichzelf ook niet meer kon wassen en ze dat van mij verwachtte, was dat voor mij een brug te ver. Ik ben niet preuts, maar mijn eigen moeder wassen, dat vond ik raar. Toen heb ik toch hulp ingeroepen, ook al wilde ze dat niet.’

Er komt heel wat druk om veel en op een goede manier te zorgen. Soms worden mensen uit de sandwichgeneratie verplicht om taken op te nemen die ze eigenlijk helemaal niet willen doen.

“Ik voel me schuldig” is daarbij ook een heel vaak gehoorde uitspraak. Maar waar gaat dat schuldgevoel over?

Schuldgevoel

Het schuldgevoel over mantelzorg groeit vaak voort uit een innerlijk conflict. De sandwichers houden zichzelf een beeld voor ogen van de ideale (schoon)dochter of (schoon)zoon die ze denken te moeten zijn, en ze vinden dat ze tekortschieten. Ze zouden meer en betere zorg willen geven, maar het lukt hen niet.

‘Het zijn mijn ouders, ze hebben ook altijd voor mij gezorgd. Nu is het aan mij. Ik voel mij schuldig dat ik zoveel moet werken.
Na het werk wip ik wel eens binnen, maar dat is heel kort. Bovendien is het dan al laat in de namiddag en zijn ze ook al moe. Als ik meer tijd zou hebben, zou ik wat vaker langer blijven.’

Soms is het de oudere generatie zelf die de sandwichgeneratie met een schuldgevoel opzadelt. Ze hebben een beeld van hoe er voor hen gezorgd dient te worden. Als dat niet klopt met de realiteit kan er verzet komen, en expliciete verwijten. Dat kan de motivatie om te zorgen doen afnemen.

‘Op een bepaald moment zei mijn moeder zelf “Het gaat niet meer om hier alleen te wonen.” Ze had gehoopt dat ze bij mij zou mogen intrekken, maar dat zagen wij niet zitten. Nu woont ze in een rusthuis.
Ik ga vaak ’s middags naar daar om haar eten te geven. Ze kan dat nog wel zelf, maar ze vindt het fijn als ik dat doe, en ik vind het fijn om haar content te stellen.
Maar ze kan ook heel moeilijk doen. Ik heb er veel last van gehad dat ze mij een schuldgevoel aanpraatte. Maar dat werkt nu niet meer. Ik weet dat we de juiste beslissing genomen hebben.’

Tips tegen het schuldgevoel

LEES OOK > Karakter van de sandwichgeneratie: wat voor sandwich ben jij?

Gevoelens van schuld slorpen ontzettend veel energie op. We gaan piekeren, en de intrinsieke motivatie slinkt. Omgaan met zulke schuldgevoelens is niet zo gemakkelijk. Deze tips kunnen helpen.

  • Accepteer de situatie. Je hebt nu eenmaal niet alle tijd van de wereld. Je moet heel veel combineren. Je doet wat je kan. Gun jezelf wat zelfcompassie.
  • Probeer te achterhalen waar dat schuldgevoel vandaan komt. Aan welke norm probeer je te beantwoorden? Is het jouw ideaalbeeld of dat van een ander? Is het ideaalbeeld wel zo ideaal en realistisch?
  • Neem de regie van je leven in handen met voldoende respect voor anderen.
  • Soms is het nodig om de regie over te nemen van het leven van iemand anders. Doe dit met zoveel mogelijk respect. Het is niet altijd goed om pijnlijke beslissingen te blijven uitstellen.
  • Besef dat de waarden en normen van generaties verschillend zijn, en dat het oké is om volgens jouw waardekader te leven en te handelen. Besef dat jij handelt vanuit een positieve intentie.
  • Het is volledig oké om keuzes te maken of prioriteit te geven aan wat jij belangrijk vindt of graag doet.

Oefening van sandwichcoach Veerle Lengeler: moeten of mogen?

Vanuit welke waarden en normen neem jij zorg op? Is dit voor jou een keuze of een verplichting? Deze oefening helpt je om meer inzicht te krijgen in je eigen waarden en overtuigingen.

In ons dossier over de sandwichgeneratie vind je heel wat relevante artikels terug. De oefeningen helpen je om greep te krijgen op jouw situatie.

Samen met het Kenniscentrum Gezinswetenschappen van hogeschool Odisee, Cense-Odisee en Loopbaanbegeleidingscentrum Emino- Kompas heeft de Gezinsbond in 2018 een project opgestart om deze sandwichgeneratie beter te ondersteunen. Het project loopt tot 2021 en wordt gesteund en gefinancierd door het Europees Sociaal Fonds en de Vlaamse Overheid.

Volg de Gezinsbond ook op Facebook, Twitter en Instagram om op de hoogte te blijven van nieuwtjes en activiteiten. Lid worden van de Gezinsbond kan hier.

sandwichgeneratie: combinatielogo ESF
Gepubliceerd op: 12/11/2020, laatste update op: 13/11/2020

Tags: , ,