"Bedenk een innovatieve oplossing voor een bestaand probleem."Dat was de opdracht die Jan Smolders, directeur van een Woonzorgcentrum (WZC) kreeg tijdens een managementopleiding. Het ideetje dat hij vervolgens samen met zijn broer Roel en twee IT-specialisten uitwerkte, is nu in de running voor een prestigieuze prijs van de Europese Commissie.

Naar huis op een hometrainer

Het idee is nochtans even eenvoudig als geniaal: projecteer een route in de thuisgemeente van de bejaarde die op de hometrainer in een woonzorgcentrum (WZC) zijn oefeningen aan het doen is.

Jan: “Ik zag hoe de bewoners van ons WZC Witte Meren bij hun oefeningen op de hometrainer naar een lege muur staarden. Juist op dat moment kwam Google Street View op. Zou het niet leuk zijn mochten ze kunnen fietsen door de straat waar ze vroeger woonden, dacht ik, virtueel mobiel?

Met een amateurfilmploeg namen we een zestal fietsroutes doorheen Mol op. Naar die dvd konden mensen dan kijken terwijl ze aan het fietsen waren. Dat bleek leuk, én andere bewoners kwamen erbij zitten en er ontstond een gesprek. Dat hadden we niet verwacht. Hier kwamen drie dingen samen die heel belangrijk zijn in de ouderenzorg: activatie, animatie en sociale interactie. Ik diende een dossiertje in voor de Innovation to Care Award van de jaarlijkse Health & Care-beurs, en we wonnen die. Fijn, maar daar hield het op. Dacht ik.”

2016-09-09-naar-huis-op-de-hometrainer-db-witte-meren_023“Ik werkte toen rond zorgtechnologie op de Vlaamse Instelling voor Technologische Ontwikkeling”, pikt Roel in. “En plots kreeg mijn broer een award voor een innovatief zorgproject! (lacht) Jan vertelde me wat hij had gedaan, en ik ging een kijkje nemen. Er was geen interactie tussen de persoon op de fiets en wat er op het scherm gebeurde, en we wilden veel liever Street View-beelden gebruiken. Bij een vergadering op de KULeuven ontmoette ik research manager Wannes Meert en docent Jesse Davis.

Ik vroeg Wannes of hij niemand kende die ons kon helpen. Hij zei dat hij er eens over zou nadenken, maar zoals het een goede IT’er betaamt, kreeg ik om drie uur ’s nachts al een mailtje: ‘Is dit zo ongeveer wat je in gedachten hebt?’. Zo is het idee van Jan uitgegroeid tot een viermansproject.”

Taxi-functie

Jan: “Het was een hobby na de uren. Maar na een kort nieuwsitem op het Eén-journaal kwam de vraag van andere WZC’s: ‘Kunnen wij die toepassing kopen?’ Stilaan groeide het idee: we moeten hier iets mee doen. Er is vraag naar dit soort technologie.”

Vandaag is Activ84Health (lees: activate for health) een bvba, en Roel heeft zijn job opgegeven om het project te trekken. Het basisconcept dat ze aanbieden, is eenvoudig. De fietser op de hometrainer kiest een vertrekpunt. Op de tablet en het scherm toont een aaneengesloten reeks foto’s van Google Street View zijn route. Bij elk kruispunt kan hij kiezen waar hij heen wil. Valt de snelheid van de fietser onder de 16 kilometer per uur, dan neemt een ‘taxi-‘functie het over, zodat de gebruiker het gevoel blijft hebben vooruit te gaan. Een gereden traject kan opgeslagen worden als route, zodat de toepassing ook kan gebruikt worden door mensen wiens geheugen achteruit gaat.

“Het feit dat iemand terug ‘buiten’ kan komen en zelf keuzes kan maken, dat is essentieel”

Zelf beslissingen maken is belangrijk

Jan: “Dit product is echt gegroeid vanuit ons doelpubliek. De bejaarde is de moeilijkste klant die je maar kunt hebben, geloof me. Velen zijn een beetje bang van technologie. Knoppen, kleuren, de manier waarop je door de foto’s navigeert… Vaak hadden we het fout en bleek ons eerste idee niet te werken. Elk facet van het platform is uitgebreid getest op gebruiksvriendelijkheid.

Wat ik heel belangrijk vind, is dat je mensen opnieuw zelfbeschikking geeft over hun leven. Het feit dat iemand terug ‘buiten’ kan komen en zelf keuzes kan maken over waar hij of zij heen wil, is essentieel. Je ziet de zelfwaarde van mensen zo toenemen. Het fietsen doet hen ook fysiek deugd, en zo zet je een positieve vicieuze cirkel in gang.”

“Het belangrijkste wat ouderen hebben, zijn hun herinneringen.”

Roel: “We hebben bij de ontwikkeling ingezet op twee kernwaarden. Autonomie, zoals Jan al uitlegde, en reminiscentie. Mensen hebben geen behoefte aan een gefilmde route, ze willen naar hún straat of hun oude vakantieadres. Het belangrijkste wat ouderen hebben, zijn hun herinneringen en dit systeem biedt daar ‘haakjes’ voor. Mensen beginnen onmiddellijk te vertellen over wat ze zien. ‘Kijk, daar woont mijn buurman. Ah, en die boom, die is een paar jaar geleden gekapt, die staat er nu niet meer…’

In sommige WZC’s die ons systeem aanschaften, staat zo’n fiets in de polyvalente ruimte. Ze zetten er twintig stoelen rond en zeggen: ‘We gaan naar zee vandaag! Waar willen jullie heen?’ ‘Naar Blankenberge,’ roept er iemand. ‘Oké. Wie van jullie is daar al geweest?’ Zo krijg je verbondenheid tussen mensen die anders lang niet altijd contact hebben.”

Financieel afgestraft

Jan: “Wij hebben hier ook beginnend dementerenden, mensen die niet meer weten waar ze zijn maar die wel nog terug kunnen naar hun jeugd. Er was een bejaarde die zei: ‘Ik ging vroeger in Brussel naar de kerk.’ We hebben haar kunnen laten fietsen door Brussel, en toen kwamen de tranen. Ze had nooit verwacht dat ze dat nog zou kunnen meemaken. En dan denk ik: dit is wat we willen.

Wat mij beleidsmatig heel erg stoort, is dat je als WZC gefinancierd wordt op basis van zwaar zorgbehoevendheid. Cru gezegd: als je geld wil verdienen in de ouderenzorg, kun je mensen beter zo lang mogelijk ziek houden, want dan krijg je er meer financiële middelen voor. Wij willen juist het tegenovergestelde: kwaliteit van zorg bieden en de levenskwaliteit van mensen verhogen, maar daar word je als WZC financieel voor afgestraft.”

Roel: “Het is wraakroepend. De vraag is: hoeveel willen we betalen voor levenskwaliteit? Als je ziet hoe krap de budgetten voor zorg zijn, maar hoeveel er tegelijk wordt uitgegeven aan medische ingrepen die een veelvoud kosten, dan stel ik me wel eens vragen.”

Op verkenning naar de bakker

Roel: “Ook de Europese Commissie focust op levenskwaliteit en innovatieve technologie voor ouderen. We bekijken momenteel de mogelijkheden om toe te treden tot een internationaal consortium om zo ons project verder te ontwikkelen. Bovendien is er nu de Smart Ageing Price. Die bekroont technologie die de zelfredzaamheid en levenskwaliteit van mensen stimuleert zonder hen te stigmatiseren. We zitten bij de vijftien halve finalisten, uit meer dan tweehonderd inzendingen…”. (Ondertussen hebben de broers die prijs ook gewonnen, nvdr. Lees er hier meer over.)

De broers zien nog een hele waaier aan mogelijkheden. “Kleine residenties voor mensen met een verstandelijke handicap zijn geïnteresseerd,” knikt Roel. “Als je samen met een bewoner op de hometrainer de route naar de bakker verkent, kan die na een paar keer oefenen zelfstandig de straat op.” Jan denkt dan weer aan toepassingen in de verkeerseducatie van jonge kinderen, of aan ouderen die de route van hun kinderen op vakantie volgen, compleet met ter plekke door het gezin geüploade foto’s erbij.

“Of iemand die ’s winters door het slechte weer niet tot bij de supermarkt geraakt. Die kan daar virtueel heen fietsen, en misschien zelfs binnengaan en digitaal een bestelling plaatsen die door Bpost aan huis geleverd wordt. Zover staan we natuurlijk nog lang niet. Maar dit soort dingen zouden ons toelaten om mensen langer thuis te laten wonen. Op termijn is dat beter voor iedereen. Je ziet het,” lacht Jan, “als directeur van een WZC spreek ik hier eigenlijk tegen mijn eigen winkel.”

Meer volgen kan via Facebook of door lid van De Gezinsbond te worden hier.

Tags: , ,